گفتار سوم سيرى اجمالى در دوران انتقال تعريفى كلّى از دوران انتقال * گسترش تدريجى اسلام در ايران در دوره‌هاى مختلف * در دوران پيغمبر ( ص ) * در قرن اول اسلامى * در قرن دوم هجرى * در قرن سوم هجرى * از قرن چهارم به بعد * استمرار فرهنگ ايرانى و آثار آن در دوران اسلامى * نكته‌اى درخور توجّه دربارهء دوران انتقال . تعريفى كلى از دوران انتقال پيش از اين به اجمال گذشت كه مراد از دوران انتقال در اين كتاب دورانى كه در آن قدرت سياسى و نظامى دولت ساسانى به دولت خلفاء انتقال يافته نيست ، بلكه مراد دورانى است كه در آن ملّت ايران از جامعه‌اى زردشتى با همهء ويژگيهاى فكرى و روحى آن به جامعه‌اى اسلامى با تمام خصوصيات عقيدتى آن تغيير يافته ، هم تلاشهاى فكرى و ذوقىاش از آن سو به اين سو گرائيده ، و هم ذخائر فرهنگ و تمدنش به اين‌سو انتقال يافته است . دوران نخست بسى كوتاه بود و حداكثر در فاصلهء ميان سقوط مدائن به دست